Түркістан облысының агроөнеркәсіптік кешені еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз етуде республика көлемінде стратегиялық ерекше маңызға ие. Бүгінде Қазақстанда өндірілетін жалпы ауыл шаруашылығы өнімінің шамамен 13 пайызы тек осы құтты өңірге тиесілі. Әсіресе, аймақта суармалы егіншіліктің үлесі өте жоғары – республика бойынша барлық суармалы алқаптардың төрттен бір бөлігі, яғни 554 мың гектардан астам құнарлы жер Түркістан облысында орналасқан. Бұл көрсеткіш өңірдің жалпы аграрлық әлеуетін айқындайтын негізгі әрі қозғаушы факторлардың бірі болып табылады.
Жаһандық климаттың өзгеруі жағдайында су ресурстарының шектеулігін ескере отырып, егіншілікте су үнемдеу технологияларын жаппай енгізу – бүгінгі күннің басты әрі баламасыз талабы. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Тоқаев халыққа арнаған дәстүрлі Жолдауында ауыл шаруашылығы саласында суды үнемдейтін озық халықаралық технологияларды жедел енгізіп, олардың қолданылу аясын жыл сайын 150 мың гектарға дейін ұлғайту жөнінде нақты міндет қойған болатын. Бұл стратегиялық тапсырма Түркістан облысында бекітілген кестеге сай, кезең-кезеңімен сәтті жүзеге асырылып келеді.
Айта кетерлік маңызды жайт, заманауи жаңбырлатып суару машиналарын шығаратын еліміздегі тұңғыш өндірістік зауыт дәл осы Түркістан облысында іске қосылған болатын. Қазіргі таңда өңірде су үнемдеу технологиялары енгізілген алқап көлемі 114 мың гектарға жетіп, жалпы суармалы жерлердің 20 пайызын қамтып отыр. Бұл бағытта тек шетелдік технологияға иек артпай, ішкі өндірістік инфрақұрылымды дамыту ісі де қатар қолға алынды. Нәтижесінде аймақта «BNK GROUP LTD» ЖШС, «KAZ KIOTI» ЖШС, «ХИНЖИН Ирригейшн» ЖШС және «TURAN SU» мемлекеттік коммуналдық кәсіпорны секілді 4 ірі зауыт іске қосылды.
Жалпы құны 25,7 млрд теңгені құрайтын бұл заманауи жобалардың жылдық өндірістік қуаттылығы алдағы уақытта 163 мың гектар алқапты су үнемдеу жабдықтарымен қамтуға толық мүмкіндік береді. Оның ішінде 73 мың гектарға тамшылатып суару, ал 90 мың гектарға жаңбырлатып суару қондырғыларын орнатуға барлық жағдай жасалған. Осы бағыттағы индустрияландыру жұмыстары алдағы уақытта да ширақ жалғасын таппақ. Атап айтқанда, алдағы кезеңде қосымша құны 6 млрд теңгені құрайтын, тағы 30 мың гектар алқапты қамтуға қауқарлы екі жаңа кәсіпорынды іске қосу жоспарланған. Бұл өз кезегінде жергілікті шаруалардың заманауи технологияларға қолжетімділігін арттырып, өндіріс шығындарын азайтуға және тиімділікті еселеуге жол ашады.
Су үнемдеу технологияларының ауыл шаруашылығы үшін тиімділігі мен артықшылығы ғылыми тұрғыда да, іс жүзінде де толық дәлелденген:
-
Су үнемделімі: Ағын суды 1,5–2 есеге дейін үнемдеуге мүмкіндік береді;
-
Өнімділік: Ауыл шаруашылығы дақылдарының өнімділігін бірден 2–3 есеге дейін арттыруға тікелей ықпал етеді.
Сондықтан да бұл бағыт облыстың аграрлық саясатының ең басты және басым бағыты ретінде айқындалып отыр.
Өңірдегі су тапшылығы мәселесін түпкілікті шешу және вегетациялық кезеңде трансшекаралық каналдарға (көршілес мемлекеттерден келетін ағын суға) тәуелділікті барынша азайту мақсатында, облыста жыл сайын кемінде 50 мың гектар жерге су үнемдеу жүйелерін енгізу межеленген. Өткен суару маусымында оңтүстік аудандарда су тапшылығының өткір сезілуі бұл бағыттағы жұмыстарды шұғыл жеделдетудің қаншалықты маңызды екенін айқын көрсетті.
Осыған байланысты, ағымдағы 2026 жылға қарай егістігі ең тығыз орналасқан Мақтаарал, Жетісай және Шардара аудандарының әрқайсысына 8 мың гектардан нақты индикаторлық жоспар белгіленді. Қазіргі таңда облыс бойынша жалпы 34 мың гектар алқапта су үнемдеу технологияларын жаппай енгізудің практикалық жұмыстары қарқынды жүргізілуде. Аталған ауқымды бастамаларды мемлекеттік қолдау және уақтылы жүзеге асыру үшін республикалық бюджеттен 2026 жылға арнайы 31,3 млрд теңге қаражы қаралған. Бұл қомақты инвестиция аймақтың агроөнеркәсіптік кешенін түбегейлі жаңғыртуға, құнды су ресурстарын тиімді басқаруға және өңірдің азық-түлік қауіпсіздігін берік қамтамасыз етуге бағытталады.
Жалпы алғанда, Түркістан облысында су үнемдеу технологияларын өндіріске кеңінен енгізу – тек экологиялық қажеттілік қана емес, сонымен бірге ауыл шаруашылығының экономикалық тиімділігі мен рентабельділігін арттырудың ең басты құралы. Бұл бағыттағы жүйелі әрі мемлекеттік деңгейдегі кешенді жұмыстар алдағы уақытта өңірдің аграрлық әлеуетін мүлдем жаңа, жоғары сапалы деңгейге көтеруге берік негіз қалайды.
