Түркістан облысы – Қазақстанның агроөнеркәсіптік кешеніндегі ең ірі мал шаруашылығы хабы, еліміздің азық-түлік қауіпсіздігі мен экспорттық әлеуетінің негізгі тірегі. Бүгінде өңір республикадағы мал басының саны және ет өнімдерін өндіру көлемі бойынша көшбасшы төрттіктің басында тұр. Үкімет бекіткен етті мал шаруашылығын дамытудың бесжылдық кешенді жоспары аясында Түркістан облысы үшін жаңа экономикалық мүмкіндіктер мен стратегиялық белестер ашылып отыр.
Мемлекеттік қолдаудың жаңа тетіктері және несиелеу жүйесі
Жаңа кешенді жоспар бойынша мал шаруашылығымен айналысатын кәсіпкерлерге бұрын-соңды болмаған жеңілдіктер ұсынылуда. Асыл тұқымды мал сатып алу және жайылымдардың инфрақұрылымын (суаттар қазу, қоршаулар орнату) дамыту үшін жылдық өсімі 6%-дан аспайтын төмендетілген несиелер беріле бастады. Сонымен қатар, саланың ең өзекті мәселесі – жем-шөп қорын нығайту үшін техника мен арнайы жабдықтарды сатып алуға небәрі 5%-дық мөлшерлемемен қаржылай қолдау көрсетілмек. Бұл Түркістан облысының мыңдаған шаруа қожалықтарына өндірістік қуатын заманауи деңгейге көтеруге жол ашады.
Республикалық мақсаттар және өңірдің үлесі
Ауыл шаруашылығы министрлігінің болжамына сәйкес, бес жылдық кезеңде елімізде ірі қара мал басын 7,9 миллионнан 12 миллионға, ұсақ малды 20,2 миллионнан 28 миллионға дейін жеткізу көзделген. Бұл ауқымды міндетте Түркістан облысына артылатын жүк орасан. Қазірдің өзінде өңірде ірілі-ұсақты 6 миллионнан астам мал басы шоғырланған. Облыстық ауыл шаруашылығы басқармасының дерегінше, өңірде 90 ірі мамандандырылған бордақылау алаңы үздіксіз жұмыс істеп тұр. Өткен жылдың қорытындысы бойынша облыста 158 мың тонна ет өндірілсе, оның 87 мың тоннасы – нарықтағы сұранысы жоғары сиыр еті.
Экспорттық әлеует: Түркістан – сыртқы нарықтың негізгі доноры
Түркістан облысының ерекше мақтанышы – оның экспорттық көрсеткіштері. Елімізден шет елдерге шығарылатын сиыр етінің 80%-ы және қой етінің 75%-ы дәл осы Түркістан топырағында өндірілген. Былтыр өңірден 29,5 мың тонна сиыр еті мен 32,1 мың тонна қой еті шетелдік нарықтарға жөнелтілді. Алдағы уақытта бұл жұмыстарды одан әрі ширату мақсатында ет өндірісін 206,7 мың тоннаға, сүт өнімдерін 161 мың тоннаға дейін жеткізу жоспарланып отыр. Ол үшін бордақылау алаңдары мен ет комбинаттарының жұмыс жүктемесін екі есеге (тиісінше 70% және 80%-ға дейін) арттыру қолға алынған.
Ғылыми селекция және технологиялық жаңғыру
Мал шаруашылығының тиімділігін арттыруда ғылыми тәсілдердің маңызы зор. ҚР Ауыл шаруашылығы ғылым академиясы «Яссауи» орталығының директоры Нұрлыбек Боранбаевтың айтуынша, дамыған елдерде (АҚШ, Канада) ет бағытындағы мал үлесі 80-90%-ды құраса, бізде бұл көрсеткіш әзірге 16%-дың төңірегінде. Дегенмен, Түркістан облысында мал тұқымын асылдандыру ісі жақсы жолға қойылған. Бүгінде елімізде өсірілетін ет бағытындағы 8 тұқымның ішінде қазақтың ақбас сиыры (67,2%) мен ангус, герефорд тұқымдары өңір климатына жақсы бейімделген.
Ғалымдар селекциялық прогресті жеделдету үшін геномдық талдау, жасанды ұрықтандыру (қамту деңгейін 40%-ға жеткізу) және эмбрион көшіру технологияларын кеңінен енгізуді ұсынады. Сондай-ақ, шағын қожалықтарды ірілендіріп, цифрлық деректер базасын қалыптастыру – көлеңкелі айналым мен заңсыз саудаға тосқауыл қоюдың басты жолы.
Тұтыну мәдениеті және стратегиялық нарықтар
Статистикалық мәліметтерге сүйенсек, Қазақстан халқы жылына орташа есеппен жан басына шаққанда 70 келі ет тұтынады. Бұл әлемдік деңгейден жоғары болғанымен, Моңғолия немесе Австралия сияқты елдерден төмен. Ішкі сұраныстың жоғарылығы Түркістан облысының мал өсірушілері үшін тұрақты өткізу нарығын қалыптастырады. Ал экспорттық бағытта Қытайдың алып нарығы, Иранның халал өнімге деген жоғары сұранысы мен Біріккен Араб Әмірліктерінің премиум-сегменті Түркістан еті үшін стратегиялық маңызға ие.
Түйіндей келгенде, жүйелі мемлекеттік қолдау, жеңілдетілген несиелендіру және ғылым мен өндірістің интеграциясы Түркістан облысының ет бағытындағы мал шаруашылығын жаңа белеске шығарады. Бұл тек экономикалық өсім ғана емес, ауыл тұрғындарының табысын еселеуге мүмкіндік беретін кешенді даму жолы.
