Қазақстан экономикасының ең маңызды стратегиялық салаларының бірі – агроөнеркәсіп кешені (АӨК). Еліміздің азық-түлік қауіпсіздігін қамтамасыз ету, экспорттық әлеуетті арттыру және ауыл тұрғындарының әл-ауқатын жақсарту тікелей осы саланың қарқынды дамуына байланысты. Мемлекет басшысы Қасым-Жомарт Кемелұлы Тоқаев өзінің Қазақстан халқына арнаған Жолдауларында ауыл шаруашылығын жоғары табысты салаға айналдыру, шикізат бағытынан дайын өнім шығаруға көшу және өңделген өнім үлесін 70 пайызға жеткізу міндетін басым бағыт ретінде айқындап бергені белгілі. Президенттің осы ауқымды стратегиялық тапсырмасы Түркістан облысы, оның ішінде тарихи Отырар ауданында нақты іске асырылып, өңірдің аграрлық секторында жаңа индустриялық серпіліс басталды.
Осы орайда, Қазақстан Республикасының Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров Түркістан облысына жасаған жұмыс сапары аясында Отырар ауданында болып, өңірдегі агроөнеркәсіп кешенінің тыныс-тіршілігімен, жаңа инвестициялық жобалардың іске асырылу барысымен жіті танысты. Ауыл шаруашылығы тауарын өндірушілермен, жергілікті шаруа қожалықтарының төрағаларымен өткен кездесуде ауқымды мәселелер талқыланды. Талқылаудың негізгі өзегі – мемлекеттік қолдау шараларының тиімділігін арттыру, климаттық өлеңдерге бейімделу үшін су үнемдеу технологияларын жаппай енгізу және ауыл шаруашылығы өнімдерін қайта өңдеуді тереңдету мәселелері болды.
Мемлекеттік қолдау және тиімділік – басты талап
Ауыл шаруашылығы министрі Айдарбек Сапаров диқандармен кездесуде мемлекет тарапынан жасалып жатқан қолдаулардың бұрын-соңды болмаған ауқымын атап өтті. «Мемлекет басшысының тікелей тапсырмасы бойынша аграршыларға қаржылай және құқықтық қолдау көрсетудің кең ауқымды құралдары ұсынылуда. Жеңілдетілген несиелер, субсидиялар, лизингтік бағдарламалар – мұның бәрі шаруалардың еңсесін тіктеп, өндіріс көлемін арттыруға бағытталған. Алайда, бұл шаралар ел экономикасы үшін нақты қайтарымын, тиімділігін көрсетіп, өндірістің өсуіне және саланың әрі қарай технологиялық дамуына тікелей ықпал етуі тиіс», — деп қадап айтты министр. Расында да, бүгінгі таңда мемлекет бөлетін әрбір теңге АӨК-тің бәсекеге қабілеттілігін арттыруға, жаңа жұмыс орындарын құруға және салықтық түсімдерді еселеуге қызмет етуі қажет.
Отырардағы теңдессіз жоба: Толық циклді мақта-тоқыма кластері
Жұмыс сапарының бағдарламасы барысында ведомство басшысы Отырар ауданында жүзеге асырылып жатқан бірегей, Қазақстандағы алғашқы толық циклді мақта-тоқыма кластерінің қызметімен танысты. «Түркістан мақта агроөнеркәсіптік кешені» ЖШС қолға алған бұл мега-жобаның жалпы құны 146,8 миллиард теңгені құрайды. Бұл – Отырар ауданының ғана емес, тұтас республиканың экономикасына серпін беретін алып өндіріс ошағы.
Толық циклді кластер дегеніміз – шикізатты өсіруден бастап, оны терең өңдеу арқылы дайын тоқыма өнімін (мата, киім-кешек) шығаруға дейінгі барлық процесті бір орталыққа біріктіру. Бұл тәсіл Мемлекет басшысының «шикізаттық бағыттан арылып, қосылған құны жоғары өнім өндіруге көшу» туралы саясатының мінсіз үлгісі болып табылады. Енді Отырар өңірінде өсірілген мақта шетелге арзан бағамен шикізат күйінде кетпейді, керісінше, өзімізде өңделіп, дайын тауар ретінде жоғары бағамен сатылатын болады.
Су үнемдеу технологиялары және АӨК-ті цифрландыру
Жаһандық климаттың өзгеруі мен су ресурстарының тапшылығы жағдайында ауыл шаруашылығындағы ең басты құрал – инновация. Ағымдағы жылы аталған кешен аясында мақта 50 мың гектар аумаққа тек тамшылатып суару технологиясын қолдану арқылы егілді. Бұл дәстүрлі арықпен суаруға қарағанда суды бірнеше есе үнемдеуге, топырақтың тұздануын болдырмауға және өнімділікті екі есеге дейін арттыруға мүмкіндік береді.
Бұдан бөлек, кәсіпорында «Ақылды ауыл шаруашылығы» (Smart Farming) тұжырымдамасы толықтай іске асырылуда. Өндірістік процестерді басқару, егіс алқаптарын ғарыштан немесе дрондар арқылы мониторингтеу, суды үлестіру, топырақ ылғалдылығы мен егістің жай-күйін бақылау сияқты күрделі процестер жасанды интеллект негізіндегі заманауи цифрлық шешімдер арқылы жүзеге асырылуда. Адам факторын азайтып, дәлдікті арттыратын бұл жүйелер шығынды барынша азайтып, пайданы еселеуге жол ашады. Сонымен қатар, кешен дайын өнімді халықаралық стандарттарға сай сақтауға арналған заманауи логистикалық қойма қуаттылықтарына ие.
Қалдықсыз өндіріс және экспорттық әлеует
Жобаның тағы бір ерекшелігі – өндірістік тізбектің терең және қалдықсыз қайта өңдеу (циркулярлы экономика) принципі бойынша құрылуы. Өндірілген жоғары сапалы мақта талшығы Түркістандағы тоқыма фабрикаларында жіп пен мата шығару үшін тікелей пайдаланылады. Ал қайта өңдеуден шыққан қосымша өнімдер, атап айтқанда мақта шиті мен қалдықтары далаға тасталмай, ауыл шаруашылығы жануарларына арналған құнды жем-шөп өндіруге жұмсалады. Бұл Отырар ауданында мал шаруашылығының дамуына да өзінің оң ықпалын тигізетіні сөзсіз.
Қазіргі уақытта осы алып жоба аясында екі бірдей жаңа мақта өңдеу зауытының құрылысы қарқынды жүріп жатыр. Олардың жалпы өндірістік қуаттылығы жылына 180 мың тонна шитті мақтаны өңдеуге қауқарлы. Отандық нарықты қамтамасыз етумен қатар, дайын өнімнің айтарлықтай бөлігін Еуропа мен Қытайдың алып нарықтарына экспорттау жоспарланып отыр.
Қорыта айтқанда, Отырар ауданында бой көтеріп жатқан толық циклді мақта-тоқыма кластері – аймақтың агроөнеркәсіп кешенін жаңа белеске шығаратын, мыңдаған ауыл тұрғындарын тұрақты жұмыспен қамтитын және Қазақстанның әлемдік аграрлық нарықтағы позициясын нығайтатын маңызды қадам. Ауыл шаруашылығы министрлігінің бұл жобаларға ерекше назар аударуы – мемлекеттің ауыл шаруашылығын әртараптандыру мен инновациялық дамыту бағытындағы саясатының мызғымас екенін дәлелдейді.
